محراب یا نمازگاه پیشوا، طاقنمایی است که جهت قبله را در مسجد نشان میدهد که پیشوای دینی یا پیشنماز در اثنای نماز گزاردن در آن میایستد. در مسجدها محراب در وسط قبله مسجد قرار دارد. بهطوریکه با ایستادن امام یا پیش نماز رویش به سمت قبله باشد و نماز بگزارد. طرز قرار گرفتن محراب، جهت قبله را در داخل مسجد مشخص میکند.وجود محراب در همه مساجد لازم نیست. در مسجدی که بهطور صحیح جهت یافته،دیوار قبله به عنوان شاخصی هدایتگر، محراب را غیرضروری میکند.
ریشهٔ واژهٔ محراب، از پرستشگاههای آیین مهرپرستی که در ایران و بینالنهرین رواج داشتهاست الگو برداشته شده که به آن مهرابه میگفتهاند.سپس این واژه پس از یورش اعراب به ایران به محرابه تبدیل گشت. گرچه مسلمانان بر این باورند که ریشهٔ محراب از فعل حرب (به معنی «جنگیدن»، از ریشهٔ ح ر ب) است و بنابراین محراب هم به معنی «میدان جنگ» است و اشاره به «محل جنگیدن با شیطان» دارد و این را به حدیثی نبوی هم ارتباط میدهند.
در اوایل دوران اسلامی، محرابها به صورت ساده و کاربردی طراحی میشدند تا جهتگیری دقیق مؤمنان به قبله را فراهم کنند. با گذشت زمان و رشد هنر و معماری اسلامی، محرابها به تدریج به آثار هنری با نقوش عجیب و غریب تبدیل شدند که نشاندهنده مهارت بالای معماران و هنرمندان آن دوران است.
با ورود به دورههای مختلف تاریخی همچون دوره عباسی، سلجوقی، صفویه و حتی دورههای معاصر، طراحی محرابها تغییراتی یافته است. این تغییرات نه تنها از نظر زیباییشناسی بلکه از نظر ساختاری و نمادین در انتخاب مواد و سبکهای تزئینی نیز مشاهده میشوند.
۱.انواع محراب مساجد:
۱.۱)محراب کلاسیک : محراب کلاسیک که غالباً در مساجد اولیه اسلامی به چشم میخورد، دارای سادگی در خطوط طراحی و تزئینات است. این نوع محراب معمولاً با استفاده از مصالح محلی همچون آجر و سنگ ساخته میشد و نقوش هندسی سادهای را به نمایش میگذاشت.
۲. ۱)محراب عباس : در دوران خلافت عباسی، معماری محراب به سبک پیچیدهتر و تزئینات مجللتر گرایش پیدا کرد. استفاده از کاشیهای رنگارنگ، منبتکاریهای ظریف و تزیینات طلایی از ویژگیهای برجسته محرابهای عباسی به شمار میرود. این محرابها علاوه بر کاربرد دینی، به عنوان آثار هنری ارزشمند شناخته میشوند.
۱.۳)محراب سلجوقی و ایرانی : در دوره سلجوقی و سپس در دوران گسترش معماری ایرانی، محرابها به سمت طراحیهای منحصر به فردی حرکت کردند که از انحناءهای زیبا و استفاده گسترده از خط و نقش بهره میبرد. عناصر گل و لای و کتیبههای نفیس، از جمله ویژگیهای این نوع محرابها هستند. محوطههای محراب سلجوقی اغلب دارای سایهبانها و سقفهای قوسی بوده که جلوهای ادیبه به آن میبخشید.
۱.۴)محرابهای معاصر : در آثار معاصر، معماران تلاش کردهاند تا با ترکیب عناصر سنتی و نوآورانه، محرابهایی با ظرافت مدرن ایجاد کنند. استفاده از مصالح جدید مانند شیشههای رنگی و فلزات مدرن همراه با حفظ خطوط اصیل سنتی، از ویژگیهای شاخص این دوره محسوب میشود.
۲.عناصر معماری و تزئینی محرابها :
۲،۱)نقوش هندسی و گیاهی : یکی از عناصر برجسته در طراحی محرابهای مساجد، استفاده از نقوش هندسی و گیاهی است که علاوه بر زیبایی بصری، حاوی مفاهیم نمادین عمیقی نیز میباشد. این نقوش معمولاً به گونهای طراحی میشوند که حس هماهنگی و یگانگی در فضا ایجاد کنند
۲،۲)کاشیکاری و منبتکاری : در بسیاری از دورههای تاریخی، کاشیکاری و منبتکاریهای دقیق و هنرمندانه در سطح محرابها اجرا شده است. این تزئینات علاوه بر افزایش زیبایی، ارتباط عمیقی با ارزشهای دینی و فرهنگی جامعه اسلامی برقرار میکنند
۲،۳)مواد سازنده و تکنیکهای ساخت : انتخاب مواد مانند سنگ، آجر، مصالح چوبی و حتی فلز، نقش مهمی در ایجاد حس هنر و دوام محرابها دارد. تکنیکهای ساخت و اجرای دقیق توسط استادان معمار باعث شده تا بسیاری از این آثار تا به امروز باقی بمانند و به عنوان میراثی گرانبها شناخته شوند.
نام تابلو : محراب
میزان نخ مصرف شده : حدود ۸۰۰ متر رنگ
رنگ نخ : آبی روشن، سرمهای،فیروزهای،طلایی
مدت زمان اجراء کار : حدودا سه ماه